รอบ ๓ : อะไรสำคัญที่สุด
สุเทพ ปาลสาร
ดังที่ทราบกันอย่างต่อเนื่องมาแล้วว่าการประเมินรอบสาม “แปลกและเปลี่ยน” แนวทางและอะไร คือ สิ่งที่สำคัญที่สุด บทความนี้เขียนจากประสบการณ์และจากการเข้ารับการประชุมอบรม จากการเป็นวิทยากรบรรยายมาประมาณ ๑๐๐ ครั้ง และจากการเป็นผู้ประเมินภายใน อย่างต่อเนื่องตลอดระยะเวลาที่ดูแลงานประกันคุณภาพการศึกษามาเป็นเวลาสามปี ตั้งแต่เป็นรองผู้อำนวยการสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษา บทความหน้าเดียวต่อไปนี้จะให้สาระบ้างตามหน้ากระดาษที่เขียน
แปลกและเปลี่ยน คือ แปลกที่เราต้องนำวิสัยทัศน์ที่กำหนดขึ้น มาเป็นตัวตั้งเพื่อการออกแบบในการวางแผนพัฒนาคุณภาพการศึกษา พร้อมกับต้องสร้างอัตลักษณ์และเอกลักษณ์ของตนเอง เปลี่ยน คือ จะเปลี่ยนรูปแบบการประเมินเป็นพื้นที่ทั้งจังหวัด (Area Base) ซึ่งปีงบประมาณ ๒๕๕๔ จะเริ่มที่ ๑๒ จังหวัด ประกอบด้วย ชัยนาท สมุทรสงคราม สิงห์บุรี ตราด อำนาจเจริญ ชุมพร พังงา ภูเก็ต แพร่ เพชรบุรี ระยอง และกำแพงเพชร (ผู้จัดการ ,๒๕๕๔)
แล้วสิ่งที่สำคัญ คืออะไร
ดังที่กล่าวแล้วว่า รอบสามเน้นประเมินที่ ผลลัพธ์ ร้อยละ ๘๐ และกระบวนการเพียงร้อยละ ๒๐ ดังนั้น การสะท้อนข้อมูลเชิงผลลัพธ์ที่เกิดขึ้นจึงเป็นเรื่องที่สำคัญที่สุด ข้อมูลดังกล่าวจะต้องสอดคล้องกับมาตรฐานและตัวบ่งชี้ที่กำหนด ข้อมูลที่ได้จะต้องมีที่มา อย่างชัดเจน ข้อมูลที่ได้เป็นทั้งข้อมูลเชิงปริมาณและเชิงคุณภาพ เชิงปริมาณที่กล่าวถึง คือ ค่าร้อยละของผลสำเร็จของแต่ละประเด็นประเมินที่แสดงออกมาเป็นตัวเลขสามารถนำไปเทียบกับขนาดที่กำหนดได้ว่าเป็นอย่างไร นั่นหมายความว่า โรงเรียนจะต้องอธิบายให้ได้ว่า ข้อมูลเชิงปริมาณที่ปรากฏ มีแหล่งที่มาอย่างไร พร้อมแสดงเอกสารหลักฐานประกอบ ที่ยืนยันอย่างมีคุณภาพ (สมศ, ๒๕๕๓) ส่วนข้อมูลเชิงคุณภาพ ก็คือ ข้อมูลที่ไม่สามารถวัดออกมาเป็นค่าตัวเลขโดยตรงได้ แต่วัดออกมาในเชิงคุณภาพได้ เช่น ความนอบน้อมของนักเรียน หรือการดำรงชีวิตตามหลักปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียง ซึ่งการวิเคราะห์ข้อมูลประเภทนี้ส่วนใหญ่ทำโดยการนับจำนวนจำแนกตามลักษณะเชิงคุณภาพ ซึ่งโรงเรียนต้องสามารถอธิบายได้ ถึงวิธีการหรือที่ไปที่มาของข้อมูล อีกอย่างที่สำคัญไม่แพ้กัน นอกจากที่กล่าวมา แต่เป็นผลที่สืบเนื่องมาจากการประเมิน คือ ความเครียดที่ถูกซักไซ้ไล่เรียงเพื่อสืบค้นข้อมูลของผู้ประเมิน สถานการณ์นี้เกิดขึ้นแล้ว คือ การไม่สามารถควบคุมตนเองได้ Kazdin (๑๙๘๐) ได้ให้คำจำกัดความของการควบคุมตนเองว่า หมายถึง ตัวกระตุ้นหรือสิ่งเร้ามีผลต่อพฤติกรรมของบุคคลมาก หากบุคคลใดมีทักษะในการควบคุมตนเองดี ตัวกระตุ้นหรือสิ่งเร้าก็จะไม่มีผลพฤติกรรมดังกล่าว ในทางตรงกันข้ามหากบุคคลขาดทักษะในการควบคุมตนเองตัวกระตุ้น หรือสิ่งเร้าก็จะมีผลต่อพฤติกรรมมาก ซึ่งสำหรับการประเมินเป็นสิ่งสำคัญ ควบคุมอะไรบ้างหละ : ควบคุมจิตใจที่จะต้องอดทนช่วยเหลือ ผู้ประเมินเพื่อสืบค้นข้อมูล ควบคุมอารมณ์ที่จะต้องไม่แสดงออกถึงความไม่พอใจ(เก็บอาการให้อยู่) ควบคุมการตอบโต้ในลักษณะที่จะก่อให้เกิดความขัดแย้ง เป็นต้น ทั้งหมดเป็นสิ่งที่สำคัญ จึงอยากจะฝากเพื่อเป็นการเตรียมรับสถานการณ์ที่จะเกิดขึ้น แหล่งอ้างอิง
หนังสือพิมพ์ผู้จัดการ. สมศ.ปรับวิธีประเมินปี ๒๕๕๕ เป็นรายจังหวัด. ฉบับวันอังคารที่ ๑ พฤศจิกายน ๒๕๕๔.
สมศ. (๒๕๕๓). คู่มือการประเมินรอบสามระดับการศึกษาขั้นพื้นฐาน. ค้นเมื่อ ๑๒ พฤศจิกายน ๒๕๕๔
จาก http://www.onesqa.or.th/onesqa/th/home/index.php
จาก http://www.onesqa.or.th/onesqa/th/home/index.php
สถิติข้อมูล. ค้นเมื่อ ๑๒ พฤศจิกายน ๒๕๕๔
จาก http://www.thaigoodview.com/library/teachershow/bangkok/pisamorn_s/sec01p01.html
จาก http://www.thaigoodview.com/library/teachershow/bangkok/pisamorn_s/sec01p01.html
Kazdin, A. E. (๑๙๘๐). Behavior modification in applied setting). Homewood,.Behavior and Mental Health, ๑๒(๒),
